އާމްދަނީ އިތުރުކޮށް ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަމުންދާއިރު، އެންމެ ފަގީރު ރައްޔިތުން ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި މެދުފަންތީގެ ރައްޔިތުންނާއި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ވިޔަފާރިތަކަށް ބުރަބޮޑުވާނެ ފަދަ ބަޖެޓެއް ހުށަހެޅުމަށް ޕާކިސްތާނު ސަރުކާރުން ތައްޔާރުވެއްޖެއެވެ.
ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާ (އައިއެމްއެފް) ގެ އިގްތިސާދީ ދަތިކުރުމުގެ ޝަރުތުތަކަށް އަމަލުކުރުމުގެ ފިއްތުންތަކާއެކު، ފިނޭންސް މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު އައުރަންގްޒޭބް ވަނީ އަންނަ މަހު ފެށޭ މާލީ އަހަރަށް 17.1 ޓްރިލިއަން ރުޕީސް (61 ބިލިއަން ޑޮލަރު) ގެ ލަސްވެފައިވާ ބަޖެޓެއް ހުށަހެޅުއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައެވެ.
މާހިރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ތެލާއި ކަރަންޓުގެ އަގުބޮޑުވުމާއި އިތުރުވާ ޓެކްސްތަކުގެ ބުރަ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އުފުލަން ޖެހޭނީ ރަސްމީކޮށް ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ ވިޔަފާރިތަކާއި މުސާރަވެރި މުވައްޒަފުންނެވެ. ސަބަބަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ނުފޫޒުގަދަ ދަނޑުވެރިކަމާއި، ރީޓެއިލް ވިޔަފާރިއާއި، ރިއަލް އެސްޓޭޓް ފަދަ ދާއިރާތަކުން ޓެކްސް ނެގުމަކީ އަދިވެސް އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވާތީއެވެ.
އީރާނު ހަނގުރާމައިގެ އިގްތިސާދީ އަސަރު
"އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުމަށްވުރެ މާލީ ހަމަޖެހުމަށް ސަރުކާރުން އިސްކަންދޭން ޖެހިފައިވާތީ ސަރުކާރުގެ އަތްމަތި ވަނީ ބަންދުވެފައި،" ލަކްސަން އިންވެސްޓްމަންޓްސްގެ ޗީފް އިންވެސްޓްމަންޓް އޮފިސަރު މުސްތަފާ ޕާޝާ ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަމާޒުތަކަށް ވާސިލުވުމަށްޓަކައި، ޓެކްސް ނުދައްކާ ފަރާތްތަކާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި ވިޔަފާރިވެރިންގެ އަތުން ޓެކްސް ހޯދުމަށް ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭނެ. އެކަމަކު ޓެކްސް ނެގޭ ދާއިރާ ފުޅާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ސިޔާސީ އަޒުމެއް އަދި ނެތް،" ޕާޝާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ޕޮލިސީ މޭކަރުންނަށް ހަމައެކަނި އައިއެމްއެފްގެ ބެއިލްއައުޓް ޕެކޭޖުގެ ޝަރުތުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުގެ އިތުރުން، އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އީރާނާ ދެކޮޅަށް ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ވެސް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދަނީ ވަމުންނެވެ. މިއީ އިސްލާމްއާބާދުން މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރަން މަސައްކަތްކުރި ހަނގުރާމައެކެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު އުފުލި، ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދު ހަމައަކަށް އެޅެން ފެށިތަނާހެން އިންފްލޭޝަން އަނެއްކާވެސް ވަނީ ދެއަކުރުގެ އަދަދަކަށް މައްޗަށް އަރާފައެވެ.
އެސް އެންޑް ޕީ ގްލޯބަލް މާކެޓް އިންޓެލިޖެންސްގެ ޕްރިންސިޕަލް އިކޮނޮމިސްޓް އަހުމަދު މުބީން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މެދުއިރުމަތީގެ ހަކަތައާއި، ރެމިޓެންސް (ބޭރުން ފޮނުވާ ފައިސާ) އަދި މާލީ އެހީތެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވާ މިންވަރު ބޮޑުކަމުން، މެދުއިރުމަތީގެ ދިގުދެމިގެންދާ ހަނގުރާމައެއްގެ ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑަށް އޮތް އޭޝިއާ-ޕެސިފިކް ގައުމަކީ ޕާކިސްތާނެވެ.
ސަރުކާރުން އަމާޒު ހިފާފައިވަނީ 2026-2027 ވަނަ އަހަރު އިގްތިސާދު 4.1 އިންސައްތައިން ކުރިއެރުވުމަށެވެ. މިއީ މި ހިނގާ އަހަރުގެ ލަފާކުރެވޭ 3.7 އިންސައްތައަށްވުރެ އަދި އައިއެމްއެފްގެ 3.5 އިންސައްތައިގެ އަންދާޒާއަށްވުރެ މަތީ އަދަދެކެވެ. އަދި އިންފްލޭޝަން މުޅި އަހަރަށް 8.2 އިންސައްތައިގައި ހިފެހެއްޓުމަށް ސަރުކާރުން އަމާޒު ހިފި ނަމަވެސް، މެއި މަހު އިންފްލޭޝަން ހުރީ 11.7 އިންސައްތައިގައެވެ.
މެއި މަހު ވިޔަފާރިތަކުގެ އިތުބާރު ވަނީ މިދިޔަ އަހަރު އެސް އެންޑް ޕީން ސާވޭ ފެށިފަހުން އެންމެ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. އަދި އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ޚަރަދުތައް 21 މަސްދުވަހުގެ އެންމެ މައްޗަށް ދިޔައިރު، ވަޒީފާތަކުގެ ފުރުސަތު ދެވަނަ މަހަށް ވެސް ވަނީ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. މަރުކަޒީ ބޭންކުން ވަނީ ފާއިތުވި ތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޭޕްރީލް މަހު އިންޓްރެސްޓް ރޭޓް އެއް ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓަށް މަތިކޮށްފައެވެ.
ސަރުކާރުން ފެޑެރަލް ބޯޑް އޮފް ރެވެނިއު (އެފްބީއާރު) އަށް އަންގަމުންދަނީ އަންނަ އަހަރުގެ ޓެކްސް އާމްދަނީ މި އަހަރުގެ އަމާޒަށްވުރެ 37 އިންސައްތަ އިތުރުކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް މި އަހަރުގެ އަމާޒަށް ވެސް އެ އިދާރާއަށް ވާސިލުވެވޭނެ ކަމަކަށް ނުބެލެވެއެވެ.
އިގްތިސާދުގެ ބޮޑުބައެއް އޮތީ ޓެކްސް ދާއިރާއިން ބޭރުގައި
ޕާކިސްތާނުގެ ނުރަސްމީ (އަންއޮފިޝަލް) އިގްތިސާދު ބޮޑުކަމުން ގިނަ ފައިސާތައް ދައުރުވަނީ އެފްބީއާރުގެ ކޮންޓްރޯލުން ބޭރުގައެވެ. ވޭތުވެދިޔަ އަހަރު ޓެކްސް ދެއްކޭވަރުގެ އާމްދަނީ ލިބޭ ކަމަށް ބަޔާން ހުށަހެޅީ އާބާދީގެ އެންމެ 1.3 އިންސައްތަ މީހުންނެވެ. އަދި ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރެއިން ޑެބިޓް ނުވަތަ ކްރެޑިޓް ކާޑެއް އޮންނަނީ އެންމެ 7.7 އިންސައްތަ މީހުންގެ އަތުގައެވެ.
ކުންފުނިތަކުން ނަގާ ޓެކްސް (ކޯޕަރޭޓް ޓެކްސް) ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ވެސް މިހާރު ހުރީ މަތީގައެވެ. އަދި އާމްދަނީން ނަގާ ޓެކްސް (އިންކަމް ޓެކްސް) އިތުރުކޮށްފިނަމަ، ދެ އަހަރުގެ އިންފްލޭޝަނަށްފަހު ކިރިޔާ ހަމައަކަށް އެޅެމުން އަންނަ އާންމުންގެ ގަތުމުގެ ކުޅަދާނަކަން މުޅިން އަޑިއަޅާލާނެއެވެ.
ދަނޑުވެރިކަމާއި، ރިއަލް އެސްޓޭޓާއި ރީޓެއިލް ވިޔަފާރިން ޓެކްސް ނުނަގާނަމަ، "ބަޖެޓުގެ ޑެފިސިޓް ކުޑަވި ނަމަވެސް، ރައްޔިތުންނާއި ދައުލަތާ ދެމެދު އޮތް އިތުބާރުގެ ފަރަގު އިތުރަށް ބޮޑުވެގެންދާނެ،" ސަސްޓެއިނަބަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕޮލިސީ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ އެގްޒެކެޓިވް ޑިރެކްޓަރު އާބިދު ސުލޭރީ ވިދާޅުވިއެވެ.
އިގްތިސާދީ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކަށް ކުރާ ޚަރަދުތައް ވެސް ވަނީ ކުޑަކުރަން ޖެހިފައެވެ. ޕްލޭނިންގ މިނިސްޓަރު އަހްސަން އިގްބާލް ވިދާޅުވީ ދިފާއީ އަދި ދާޚިލީ ސިޔާސަތުތައް ފިޔަވައި އައު އެއްވެސް މަޝްރޫއެއް އަންނަ އަހަރު ނުފަށާނެ ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް ފަގީރު ރައްޔިތުންނަށް ފައިސާގެ އެހީ ދީގެން އެމީހުން ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބަޖެޓުގައި އިސްކަންދެވޭނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ބަޖެޓު ހުށަހެޅުން އެއް ހަފުތާއަށް ލަސްވި ސަބަބު ސަރުކާރުން ރަސްމީކޮށް ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް މަސްދަރުތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި އެއީ ޕްރޮވިންސްތަކުން ދޫކޮށްލަންޖެހޭ ފައިސާގެ މައްސަލަތަކާއި އައިއެމްއެފާ ދެމެދު ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް ހައްލުކުރުމަށް ވަގުތު ބޭނުންވުމުންނެވެ.
"ޒަމާނުއްސުރެ އައިއެމްއެފްގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ބޭނުންކުރަނީ އާންމުން ރުހުން ނުލިބޭ ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް ސިޔާސީ އައްޑަނައެއްގެ ގޮތުގައި،" ލަންޑަން ސްކޫލް އޮފް އިކޮނޮމިކްސްގެ މާހިރު މަޒްހަރު ވަސީމް ވިދާޅުވިއެވެ. "މިކަމަށް ބަދަލެއް އަންނާނެ ކަމަކަށް ނުބެލެވޭ."
